Aurum (Au)

19,3 g/cm3

Bræðslumark: 1064 gráður á celsíus 

1 gr má draga í vír sem er 2 km langur og er hann þá 1/400 mm í þvermál.

Hægt er að leysa upp gull í kongavatni, 1/3 saltpéturssýra og 2/3 saltsýra.

Suður Afríka, Rússland og Canada eru helstu “gullframleiðendur” heimsins.

Helstu blöndur eru 8K/333, 9K/375, 14K/585 og 18K/750

Silfur

Argentum (Ar)

10,5 g/cm3

Bræðslumark: 962 gráður á celsíus

Silfur leiðir varma og rafmagn best allra málma.

Silfur leysist upp í saltpéturssýru.

Kanada, BNA og Suður Afríka eru helstu löndin sem vinna silfur.

Helstu blöndur eru 925 og 830.

Platínumálmarnir 6 eru:

Platína (Pt) 21,5 g/cm3 – 1775 C (notuð í “fína” skartgripi)

Palladíum (Pd) 11,4 g/cm3 – 1550 C (notað með gulli til að fá fram hvítagull og nú nýverið í stað hvítagulls og platínu í skartgripi eftir að eðalmálmar tóku að hækka mikið).

Ródíum (Rh) 12,4 g/cm3 – 1966 C (notað til að húða hvítagull og silfur)

Osmíum (Os) 25,5 g/cm3 – 2750 C

Iridíum (Ir) 22,4 g/cm3 – 2440 C

Rúþeníum (Ru) 12,3 g/cm3 – 2450 C  

Fróðlegur samanburður á hefðbundinni-, laser- og spot-suðu á Platínu:

http://www.platinummetalsreview.com/pdf/23-26-pmr-jan07.pdf

Kopar (Cu)

8,5 g/cm3

Bræðslumark: 1083 C

Talið er að mannkynið hafi nýtt Kopar í 10.000 ár, lengur en nokkurn annan málm. Hann leiðir hita og rafmagn mjög vel og auðvelt er að forma Kopar. Hann er helsti “íblöndunarmálmurinn” við gull og silfur.

Nikkel (Ni)

8,97 g/cm3

Bræðslumark 1455 C

Notað í nýsilfur og áður fyrr í hvítagullsblöndur.

Tin (Sn)

7,3 g/cm3

Bræðslumark 232 C

Mannkynið hefur nýtt tin lengi, næst á eftir kopar, gulli og silfri.

Tin er notað m.a. til að húða matarílát úr kopar til að koma í veg fyrir kopareitrun.

Blý (Pd)

11,3 g/cm3

Bræðslumark 327 C

Notað áðurfyrr af gullsmiðum í brennisteinssýrukör þar sem blý þolir þá sýru. Það leysist upp í saltpéturssýru. Blý er einnig notað sem undirlag þegar verið er að móta t.d. skeiðarblað. Blý er hættulegt og við bræðslu verður að hafa góða loftræstingu.

Ál (Al)

2,7 g/cm3

Hörkustig 2.5- 3 á Mohs skala, bræðslumark 653 C

Sink (Zn)

6,8-7,1 g/cm3

Bræðslumark 420 C

Lóðvatn inniheldur saltsýru sem er mettuð sinki. Einnig notað í silfurslaglóðsblöndur og gullblöndur.

Kadmíum (Cd)

8,6 g/cm3

Bræðslumark 320 C

Áður fyrr notað í slaglóð en því hætt vegna eiturhættu.

Vismut (Bi)

9,79-9,9 g/cm3

Bræðslumark 269 C

Notað í lóðtin til að gera það léttfljótandi.

Nýsilfur

Samanstendur af 50% kopar 25% sink og 25% nikkel. Notað í ýmsa nytjahluti.

Messing

Inniheldur kopar og sink í ýmsum hlutföllum eftir því hvaða eiginleikum menn sækjast eftir.

Brons

Inniheldur kopar, tin og sink en langmest (oft 95%) kopar.

Tambak

Inniheldur kopar og sink stöku sinnum einnig tin en einsog bronsið mest þó kopar.

Stál/ járn

Gullsmiðir nota verkfærastál í t.d. púnsla. Það má herða og til þess þarf það að innihalda kolefni í meira mæli en annað stál. Til að ná fram sérstökum eiginleikum er ýmsum málmum bætt í stálið s.s. nickel, króm, molybden, wolfram og fl. Einnig nota gullsmiðir stansastál til að smíða mynsturstansa. Það hefur þá eiginleika að herðast í gegn og þola mikið álag.  Við í Ernu notum t.d. stansastál  frá Böhler í Vínarborg.

Titanium (Ti)

4,8 g/cm3

Bræðslumark  1660 +/- 10 C

Notað í úr, skartgripi og fl. vegna eiginleika sinna. Titanium hefur mestan styrk m.v. þyngd allra þekktra efna. 85% burðarvirkis geimferjunnar er úr titanium. Titanium er algerlega laust við að valda ofnæmi og því kjörið í læknatól og varahluti fyrir mannslíkamann. Í Ernu notum við CP (commercilally pure) titanium. Skalinn CP 1- 4 mælir styrk, 1 er mýkst og 4 því harðara. Súrefnis innihald segir mest til um hörkuna, meira súrefni meiri harka. Í samstarfi við Iðntæknistofnun/ Nýsköpunarmiðstöð Íslands hefur Erna ehf rannsakað hvernig best megi nýta titanium í skartgripi og nytjahluti. Sú vinna hefur veitt okkur nokkuð forskot og gert okkur kleyft að bjóða Íslendingum góða vöru á betra verði en ella nú á þrengingatímum.

Wolfram (W)

 19.25g/cm3

 Bræðslumark 3422°

Gull              2.5-3 
Silfur            2.5-3 
Platinum       4-4.5 
Titanium              6 
Tungsten Carbide 9 
Demantur           10

Til að ná Tungstenhringi af fingri vegna slyss eða annars sem veldur bólgu er til ráð hér að neðan (á ensku). Við höfum reynt það hér í Ernu án þess það hafi virkað nógu vel. Betra er og fljótlegra, ef aðstæður leyfa, að nota demantskífu og skera hringinn sundur á 2 stöðum, andspænis hvor öðrum. Að sjálfsögðu verður að gæta vel að fingrinum, setja undir hringinn e-ð sem tekur við skífunni þegar hún hefur skorið hringinn sundur. Það gæti verið t.d. hnífsblað eða skaft af skeið ef ekki er annað handhægt til. Hér kemur hin aðferðin: 

To remove a tungsten carbide ring in an emergency situation, follow these simple steps: 
Clamp vice-grip pliers loosely on the ring. 
Tighten slowly until you hear a crack. 
Remove vice-grip and place in another position on the ring. 
Repeat steps 1 through 3 until the material breaks away. Take care not to slide or rotate the cracked ring on the finger. If the ring contains an inlay of gold, or other soft materials, the inlay can be cut or clipped away in the usual fashion.

Tungsten skartgripir okkar samanstanda af þessum efnum: WC 85.7%, Ni 9.5%, Ta 1.8%, Ti 1.5%, Nb 1%, Cr 0.3% annað 0.2% Þessi blanda tryggir að ekki seytir úr efninu, þegar húðsýrur verka á skartgripinn, eins og t.d. þegar blanda inniheldur kóbalt.

Samanburður á málmum sem notaðir eru hjá okkur í trúlofunar- og giftingahringa.

Harka á Mohs skala:

Bræðslumark:

Hættuleg efni 

...sem gullsmiðir nota eru m.a. sýrur, húðunarböð, affitunarböð, prufuvökvar (-sýrur) og ýmsir málmar sem notaðir eru í slaglóð. Húðunarböð innihalda oft Kaliumcyanid sem er bráðdrepandi efni og affitunarböð innihalda hættuleg fituleysanleg efni. Prufuvökvar innihalda sýrur. Sem dæmi má nefna uppskrift prufuvökva fyrir silfur sem er: 12 g kalíumbikarbonat, 100 g vatn og 25 g brennisteinssýra. Önnur uppskrift prufuvökva fyrir silfur er: 1 g brómsýra og 3 g vatn. Kadmíum er mjög hættulegur málmur sem notaður var í slaglóð áður fyrr en ekki lengur a.m.k. ekki hér á landi.  

ÚR REGLUGERÐ

um vörur unnar úr eðalmálmum frá 18. desember 2002.

I. KAFLI

Gildissvið og skilgreiningar.

1. gr.

Gildissvið.

Reglugerð þessi tekur til framleiðslu á vörum sem unnar eru úr eðalmálmum í atvinnu-skyni

og til innflutnings, kaupa og sölu á þeim.

2. gr.

Skilgreiningar.

Í reglugerð þessari merkir:

1. Ábyrgðarstimplar: Stimplar sem eru notaðir til að auðkenna vörur unnar úr eðalmálmum.

Greinast þeir í nafnastimpla, hreinleikastimpla, staðarmerki og ártöl.

2. Nafnastimpill: Stimpill sem er samþykktur, merktur og skráður hjá Löggildingarstofu og

auðkennir framleiðanda eða innflytjanda vöru sem unnin er úr eðalmálmum þannig að

hægt er að rekja uppruna hennar.

3. Hreinleikastimpill: Stimpill sem sýnir skýrlega hversu mikið magn af hreinu gulli, silfri,

platínu eða palladíum er í viðkomandi vöru.

4. Eðalmálmar: Gull sem inniheldur 375 þúsundhluta eða meira af hreinu gulli, silfur sem

inniheldur 800 þúsundhluta eða meira af hreinu silfri, platína sem inniheldur 850 þúsund-hluta

eða meira af hreinni platínu og palladíum sem inniheldur 500 þúsundhluta eða

meira af hreinu palladíum.

II. KAFLI.

Stimplar.

3. gr.

Nafnastimplar.

Nafnastimplar skulu vera bókstafir eða tákn. Bókstafir skulu mynda nafn rétthafa nafna-stimpils

eða firmaheiti eða styttingu/skammstöfun þess. Löggildingarstofa skal ekki viður-kenna

tákn nema þau hafi verið viðurkennd af Einkaleyfastofu með skráningu í vörumerkja-skrá

í nafni þess er óskar eftir skráningu nafnastimpils. Andmælafrestur vegna skráningar í

vörumerkjaskrá skal vera liðinn. Tákn skulu vera á skrá skráð af rétthafa nafnastimpils í

vörumerkjaskrá.

4. gr.

Umsókn.

Sækja skal um viðurkenningu og skráningu á nafnastimpli hjá Löggildingarstofu. Um-sóknin

skal vera á því formi sem Löggildingarstofa ákveður. Í henni skal koma fram:

1. Nafn, kennitala og heimilisfang umsækjanda.

2. Nákvæm lýsing á stimplinum á myndrænu formi.

3. Umsóknardagur.

4. Vottorð Einkaleyfastofu um skráningu í vörumerkjaskrá ef um tákn er að ræða.

5. Aðrar upplýsingar sem Löggildingarstofa telur nauðsynlegar svo hún geti sinnt eftirlits-hlutverki

sínu.

7. gr.

Hreinleikastimplar.

Hreinleikastimplar skulu vera skýrir og læsilegir og hafa eftirfarandi gildi.

Gull: 916, 750, 585, 375.

Silfur: 800, 830, 925 eða 800S, 830S, 925S.

Platína: 950, 900, 850 eða 950Pt, 900Pt, 850Pt.

Palladíum: 950, 500 eða 950Pd, 500Pd.

Ef silfurvara inniheldur a.m.k. 925 þúsundhluta af silfri er heimilt að auðkenna hreinleika

hennar með orðinu „sterling“.

8. gr.

Erlendir stimplar.

Hreinleikastimplar, nafnastimplar og opinberir eftirlitsstimplar sem notaðir eru í ríkjum

innan Evrópska efnahagssvæðisins eru jafngildir innlendum stimplum, enda sé opinbert eftirlit

með hreinleika eðalmálma sambærilegt eftirliti hér á landi að mati Löggildingarstofu. Þegar

um nafnastimpla er að ræða skal vera unnt að rekja hver framleiðandi vörunnar er og hann

skal geta sýnt fram á rétt sinn til að nota stimpilinn.

Vörur sem fluttar eru inn frá öðrum löndum en viðurkennd eru samkvæmt 1. mgr. skulu

bera íslenska stimpla.

Vörur sem unnar eru úr fleiri en einum eðalmálmi.

Ef vara er unnin úr fleiri en einum eðalmálmi telst varan unnin úr þeim málmi sem er

óæðstur og skal varan stimpluð í samræmi við það. Miða skal við eftifarandi flokkun:

1. Platína telst æðri en gull.

2. Gull telst æðra en palladíum.

3. Palladíum telst æðra en silfur.

Ef skilja má eðalmálmana í sundur eða skýrt er hvar skil þeirra liggja má þó stimpla

hvern hluta vörunnar með þeim hreinleikastimpli sem við á.

12. gr.

Notkun annarra efna með eðalmálmum.

Einungis er heimilt að nota önnur efni en eðalmálma í vörur unnar úr eðalmálmum ef

eftirfarandi skilyrði eru uppfyllt:

Nr. 938 18. desember 2002

1. Skil milli eðalmálms og annarra efna skulu vera greinileg og er ekki heimilt að nota

málma sem líkjast svo eðalmálmum að ruglingi geti valdið.

2. Ef notaður er annar málmur en eðalmálmur skal, þar sem því verður við komið, auðkenna

þann hluta vörunnar með þeim hætti að ljóst sé að ekki er um eðalmálm að ræða.

3. Aðeins skal stimpla þann hluta vörunnar sem er úr eðalmálmi með hreinleikastimpli.

Vörur sem nauðsynlegt er að nota önnur efni en eðalmálma í svo þær þjóni tilgangi

sínum, s.s. úr og pennar, falla ekki undir þessa grein.

13. gr.

Ábyrgð.

Framleiðandi vöru sem unnin er úr eðalmálmum ber ábyrgð á að varan sé stimpluð í

samræmi við reglugerð þessa. Ef um innflutta vöru er að ræða hvílir ábyrgðin á innflytjanda

hennar.

IV. KAFLI.

Eftirlit og gjaldtaka.

Sýnataka.

Löggildingarstofu er heimilt að taka sýni hjá eftirlitsskyldum aðila til staðfestingar á árit-uðu

hlutfalli eðalmálms í söluvöru. Nær heimild þessi eingöngu til varnings sem talinn er úr

eðalmálmum og fellur undir reglugerð þessa, sbr. 2. gr. Sýni skulu greind hjá opinberum

aðila eða faggiltri prófunarstofu og skal þess gætt að sýnið skemmist ekki við rannsókn, þess

sé vel gætt og skilað til eiganda/umráðamanns að rannsókn lokinni. Þó er Löggildingarstofu

heimilt að framkvæma frekari próf, s.s. sýrupróf, ef brýna nauðsyn ber til við viðbótar-rannsókn

vegna gruns um að vara uppfylli ekki skilyrði reglugerðar þessarar.

Rannsókn skv. 1. mgr. skal lokið svo fljótt sem unnt er. Löggildingarstofa skal beita

hlutlægum viðmiðum við töku sýna og skal ekki taka fleiri sýni en nauðsynlegt er miðað við

atvik hverju sinni.

18. gr.

Gjaldtaka.

Fyrir viðurkenningu og skráningu á nafnastimpli skal greiða Löggildingarstofu 10.000 kr.

Einstaklingar eða lögaðilar sem flytja inn, framleiða og/eða selja vörur sem falla undir reglu-gerð

þessa skulu greiða Löggildingarstofu 12.000 kr. á ári vegna eftirlits stofnunarinnar, auk

kostnaðar vegna sýnatöku og greiningar sýna. Ef sami einstaklingur eða lögaðili hefur fleiri

en eina starfsstöð skal hann greiða gjald vegna hverrar starfsstöðvar. Gjaldið skal greitt 1.

febrúar ár hvert fyrir síðasta almanaksár